Lastik, filo maliyetleri arasında akaryakıttan sonra en büyük değişken kalemdir. Buna rağmen çoğu işletmede hiç ayrı takip edilmez.
Takipsizliğin sonucu iki yönlüdür. Bir yandan erken değişen lastikler gereksiz maliyet üretir, diğer yandan geç değişenler güvenlik riski oluşturur.
Bu yazıda lastik kartının nasıl kurulacağını, diş derinliği takibini, mevsimlik değişim planlamasını ve depolama yönetimini anlattık.
İçindekiler
Neden ayrı takip gerekir?
Lastikler, araçtan bağımsız hareket eden varlıklardır. Bir araçtan sökülüp diğerine takılabilir veya depoda beklerler.
Bu hareketlilik, araç kartı üzerinden takibi yetersiz kılar. Lastiğin kendi kaydı olmalıdır.
Ayrı takip, her lastiğin gerçek ömrünü ölçmeyi sağlar. Hangi markanın kaç kilometre gittiği ancak böyle bilinir.
Güvenlik boyutu da vardır. Diş derinliği sınırın altına inmiş bir lastik, ciddi kaza riski taşır.
Kayıtlar filo modülünde tutulur ve araçla ilişkilendirilir.
Lastik kartı yapısı
Lastik kartı, tekil olarak izlenebilecek düzeyde bilgi taşımalıdır. Marka ve ebat tek başına yeterli değildir.
Üretim tarihi önemlidir; lastikler kullanılmasa da zamanla yaşlanır ve özelliklerini kaybeder.
Alım tarihi ve tutarı, maliyet analizinin temelidir. Takıldığı araç ve pozisyon da kaydedilmelidir.
Takılma ve sökülme kilometreleri, kullanılan mesafeyi hesaplamayı sağlar.
Mevcut durum bilgisi de tutulmalıdır: takılı, depoda, kaplamada veya hurdaya ayrılmış.
Diş derinliği ve ölçüm
Diş derinliği, lastiğin kalan ömrünü gösteren en doğrudan ölçüdür ve düzenli ölçülmelidir.
Ölçümün periyodik yapılması, değişim zamanının önceden tahmin edilmesini sağlar. Ani kararlar pahalı alımlara yol açar.
Ölçüm sonuçları kaydedildiğinde aşınma hızı hesaplanabilir. Bu hız, tahmini değişim tarihini verir.
Düzensiz aşınma da bu ölçümlerle yakalanır ve genellikle rot ayarı veya basınç sorununa işaret eder.
Bu tespit, hem lastik ömrünü uzatır hem yakıt tüketimini iyileştirir.
Rotasyon ve dengeleme
Lastikler araç üzerindeki pozisyonlarına göre farklı hızda aşınır. Rotasyon, bu farkı dengeler.
Düzenli rotasyon, lastik setinin toplam ömrünü belirgin şekilde uzatır ve maliyeti düşürür.
Rotasyon işlemleri kaydedilmelidir; hangi lastiğin hangi pozisyonda ne kadar kaldığı izlenmelidir.
Balans ve rot ayarı da rotasyonla birlikte yapılmalıdır. Bu üçlü, birlikte planlandığında tek duruşla tamamlanır.
Bakım takvimiyle birlikte planlanması, ek duruş gerektirmemesini sağlar. Bakım planı yazısına bakın.
Mevsimlik değişim planı
Mevsimlik lastik değişimi, filo genelinde planlanması gereken bir operasyondur.
Tüm araçların aynı hafta değiştirilmeye çalışılması, hem servis kuyruğu hem operasyon aksaması üretir.
Değişimin birkaç haftaya yayılması, bu yükü dağıtır. Öncelik, yoğun kullanılan araçlara verilmelidir.
Değişim öncesi depodaki lastiklerin durumu kontrol edilmelidir. Kullanılamaz durumda olanlar için önceden alım yapılmalıdır.
Yasal zorunluluk tarihleri de takvime işlenmelidir; bu tarihler her yıl aynı dönemde tekrarlanır.
Depolama yönetimi
Sökülen lastiklerin nerede saklandığı, mevsimlik değişimin en çok karışan kısmıdır.
Depolama yeri lastik kartında kaydedilmelidir. Hangi setin nerede olduğu bilinmelidir.
Dış firmada saklama yapılıyorsa, teslim ve alım kayıtları tutulmalıdır. Kaybolan setler bu kayıtla önlenir.
Depolama koşulları da lastik ömrünü etkiler; uygun olmayan koşullar erken yaşlanmaya yol açar.
Depolama ücreti de maliyet analizine dahil edilmelidir; bu kalem çoğu zaman göz ardı edilir.
Maliyet analizi
Lastik maliyetinin doğru ölçüsü, alım fiyatı değil kilometre başına maliyettir.
Ucuz bir lastik, kısa ömürlüyse pahalı bir seçenek olabilir. Bu karşılaştırma ancak kayıtla yapılabilir.
Yakıt tüketimine etkisi de hesaba katılmalıdır; yuvarlanma direnci düşük lastikler tüketimi azaltır.
Araç bazında lastik maliyeti de izlenmelidir; anormal yüksek tüketim, sürücü veya teknik sorun işaretidir.
Toplam maliyet yaklaşımını varlık yaşam döngüsü yazısında ele aldık.
Tedarik ve alım planlaması
Lastik alımı, planlandığında belirgin şekilde ucuza gelir. Acil ihtiyaçta pazarlık şansı kalmaz.
Aşınma verisinden çıkarılan tahmin, alımın önceden planlanmasını sağlar.
Toplu alım, birim fiyatı düşürür. Filo genelinde ihtiyaç önceden bilindiğinde bu avantaj kullanılabilir.
Sezon öncesi alım da fiyat avantajı sağlar; sezon içinde talep artışı fiyatları yükseltir.
Tedarikçi karşılaştırmasını tedarikçi fiyat karşılaştırma yazısında anlattık.
Dikkat edilecek noktalar
Lastik basıncı kontrolü, en düşük maliyetli ve en yüksek getirili önlemdir. Düşük basınç hem aşınmayı hem yakıt tüketimini artırır.
Bu kontrolün sürücünün günlük rutinine eklenmesi, kayda değer tasarruf sağlar.
Kayıt yükünün fazla olması ise sistemi terk ettirir; takılma ve sökülme anlarında kısa kayıt yeterlidir.
Hurdaya ayrılan lastiklerin de kapatılması gerekir; açık kalan kayıtlar envanteri yanıltır.
Yasal diş derinliği sınırları mevzuatla belirlenir; güncel değerler için ilgili düzenlemelere başvurun.
Sık sorulanlar
Her lastik ayrı kayıt gerektirir mi?
Filo büyüklüğüne göre değişir; küçük filolarda set bazlı kayıt da yeterli olabilir.
Diş derinliği ne sıklıkta ölçülmeli?
Bakım dönemlerinde ölçüm yeterlidir; yoğun kullanılan araçlarda sıklık artırılabilir.
Depolama dış firmada yapılıyorsa nasıl izlenir?
Depolama yeri lastik kartına yazılır; teslim ve alım kayıtları belge olarak eklenebilir.
Lastik maliyeti araç maliyetine dahil edilir mi?
Araç maliyetine dahil edilir; ancak ayrı bir kalem olarak da izlenmesi karşılaştırma imkânı verir.
Lastik yönetimi, küçük görünen ama filo genelinde ciddi tutara ulaşan bir kalem. Doğru takip, hem maliyeti düşürüyor hem güvenliği artırıyor.
Kilometre başına maliyeti hesaplayın; alım fiyatına bakarak yapılan karşılaştırmalar çoğu zaman yanıltıcı çıkıyor.
Mevsimlik değişimi de birkaç haftaya yayın; tek haftaya sıkıştırılan değişim, servis kuyruğu ve operasyon aksaması üretiyor.
Basınç kontrolünü günlük rutine ekleyin; en düşük maliyetli ve en yüksek getirili önlem bu.
Diş derinliği ölçümlerini kaydedin. Aşınma hızı hesaplandığında değişim tarihi önceden tahmin edilebiliyor ve alım planlı yapılabiliyor.
Depolama yerini de lastik kartına yazın; özellikle dış firmada saklanan setlerde kayıp, en sık yaşanan ve en kolay önlenebilir sorun.
EQLEM ekibiyle görüşerek lastik takibi kurgunuzu planlayabilirsiniz.