Üretim, stok açısından diğer tüm işlemlerden farklıdır. Alışta stok artar, satışta azalır; üretimde ise aynı anda hem azalır hem artar.
Bu çift yönlü hareketi kaydeden belge, üretim fişidir. Fiş kesilmediğinde hammadde stokta fazla, mamul ise hiç yokmuş gibi görünür.
Bu yazıda üretim fişinin nasıl kesildiğini, hammadde tüketimini, mamul girişini, fire kaydını ve stok sonucunu anlattık.
İçindekiler
Üretim fişi nedir?
Üretim fişi, gerçekleşen bir üretimi kayıt altına alan belgedir. Hangi mamulden ne kadar üretildiğini ve bunun için ne tüketildiğini gösterir.
Fiş, iki tür stok hareketi üretir. Hammaddeler için çıkış, mamul için giriş hareketi oluşur.
Bu hareketler birbirine bağlıdır ve aynı belgeden kaynaklanır. Bu bağ, sonradan yapılacak izlemenin temelidir.
Fiş ayrıca maliyet kaydı üretir. Tüketilen hammaddelerin maliyeti, üretilen mamule aktarılır.
İşlemler üretim modülünde yürür ve stok modülüyle birlikte çalışır.
Fiş kesme akışı
Akış, üretilecek mamulün ve miktarın seçilmesiyle başlar. Bu iki bilgi, geri kalan her şeyi belirler.
Sistem, mamulün reçetesinden gereken hammadde miktarlarını hesaplar ve fişe satır olarak getirir.
Bu satırlar öneri niteliğindedir ve gerçek tüketime göre düzeltilebilir. Reçeteye körü körüne uymak, stok farkı üretir.
Ardından hammaddelerin çıkacağı depo ve mamulün gireceği depo seçilir.
Fiş kaydedildiğinde stok hareketleri oluşur ve işlem tamamlanır. Reçete yapısını ürün reçetesi yazısında ele aldık.
Hammadde tüketimi
Tüketim satırları, üretimin stok tarafındaki çıkış hareketini oluşturur. Doğruluğu, tüm stok kayıtlarını etkiler.
Reçeteden gelen miktar ile gerçekte kullanılan miktar farklı olabilir. Bu fark mutlaka fişe yansıtılmalıdır.
Sürekli tekrar eden farklar, reçetenin güncellenmesi gerektiğini gösterir. Tek seferlik farklar ise olağandır.
Lot veya parti takibi yapılan malzemelerde, hangi partiden tüketildiği de belirtilmelidir.
Bu bilgi izlenebilirliğin temelidir; parti lot takibi yazısına bakabilirsiniz.
Mamul girişi
Mamul girişi, üretimin çıktısını stoğa ekleyen harekettir. Miktar, gerçekte üretilen sağlam adet olmalıdır.
Kalite kontrolden geçmeyen ürünler mamul olarak girilmemelidir. Bunlar ayrı bir kayıtla izlenmelidir.
Mamulün maliyeti, tüketilen hammaddelerin maliyetinden hesaplanır. Bu, satış fiyatlandırmasının temelidir.
Seri numarası izlenen ürünlerde, üretilen her birime numara atanmalıdır.
Üretim tarihi ve varsa son kullanma tarihi de bu aşamada kaydedilmelidir.
Fire ve hurda kaydı
Üretimde fire kaçınılmazdır ve kaydedilmediğinde stok farkı olarak karşımıza çıkar.
Reçetede tanımlı fire payı, beklenen kaybı temsil eder. Beklenenin üzerindeki kayıp ayrıca kaydedilmelidir.
Fire nedeninin belirtilmesi, iyileştirme çalışmasına zemin hazırlar. Nedeni bilinmeyen kayıp azaltılamaz.
Hurdaya çıkan mamuller de ayrı izlenmelidir. Bunlar hammadde firesinden farklı bir kayıp türüdür.
Fire oranlarının dönemsel raporlanması, süreç kalitesinin en doğrudan göstergesidir.
Depo seçimi
Üretim fişinde iki farklı depo rol alır ve bunların doğru seçilmesi stok raporlarını belirler.
Hammaddeler genellikle atölye deposundan tüketilir. Ana depodan doğrudan tüketim, ara hareketleri gizler.
Ana depodan atölyeye aktarım, transfer fişiyle yapılmalıdır. Bu ayrım, atölyedeki malzeme miktarını görünür kılar.
Mamul ise mamul deposuna girer. Satışa hazır ürünlerle üretim alanındaki ürünlerin ayrılması önemlidir.
Depo yapısını depo grupları yazısında ele aldık.
Kısmi üretim ve devam eden işler
Her üretim tek seferde tamamlanmaz. Birden fazla güne yayılan işlerde kayıt yöntemi netleştirilmelidir.
Bir yöntem, tamamlanan miktar kadar fiş kesmektir. Bu, stok verisini günlük olarak güncel tutar.
Diğer yöntem, üretim tamamlandığında tek fiş kesmektir. Bu daha basittir ancak ara dönemde stok yanıltıcı görünür.
Uzun süren üretimlerde ilk yöntem tercih edilmelidir; kısa süren işlerde ikincisi yeterlidir.
Yarı mamul takibi yapılıyorsa, ara aşamalar da ayrı fişlerle kaydedilir.
Fiş kesme zamanlaması
Fişin ne zaman kesileceği, stok verisinin güncelliğini doğrudan belirler.
Üretim tamamlandığı gün kesilmesi idealdir. Haftalık toplu kayıt, gün içindeki kararları desteklemez.
Geciken kayıtlar ayrıca hafızaya dayanır ve hata oranı artar. Tüketim miktarları tahminle girilmeye başlanır.
Vardiya sonunda kayıt alışkanlığı, çoğu atölye için pratik bir düzendir.
Geriye dönük fiş kesilebilmeli; ancak bu istisna olmalı ve iz bırakmalıdır.
Sonrasında yapılacak kontroller
Fiş kesildikten sonra birkaç kontrol, hataların erken yakalanmasını sağlar.
Hammadde stoklarının negatife düşüp düşmediği kontrol edilmelidir. Negatif stok, giriş kaydı eksikliğine işaret eder.
Mamul maliyetinin makul aralıkta olduğu doğrulanmalıdır. Beklenmedik değerler, miktar veya birim hatası gösterir.
Reçete ile gerçek tüketim arasındaki fark da izlenmelidir. Sürekli fark, reçete güncellemesi gerektirir.
Stok ekstresi bu kontrollerin yapıldığı ekrandır; stok ekstresi yazısına bakın.
Dikkat edilecek noktalar
Fişin iptal edilmesi, iki yönlü stok hareketini birden geri alır. Bu nedenle iptal yetkisi sınırlandırılmalıdır.
Reçeteden gelen miktarların hiç düzeltilmemesi de bir risktir; gerçek tüketim her zaman reçeteyle aynı olmaz.
Fire kaydının atlanması, stok farkının en yaygın nedenidir ve zamanla birikir.
Depo seçiminin varsayılan bırakılması da yaygın bir hatadır; yanlış depo tüm raporları bozar.
Kayıt ekranının sade olması, atölye ortamında kayıt disiplinini doğrudan etkiler.
Sık sorulanlar
Reçetesi olmayan ürün için fiş kesilebilir mi?
Kesilebilir; tüketim satırları elle girilir. Ancak tekrarlanan üretimlerde reçete tanımlamak çok daha verimlidir.
Üretim fişi geriye dönük kesilebilir mi?
Kesilebilir; ancak yetkiye bağlanması ve iz bırakması önerilir, aksi halde stok geçmişi güvenilirliğini kaybeder.
Mamul maliyeti nasıl hesaplanır?
Tüketilen hammadde maliyetleri toplanır; işçilik ve genel gider dağıtımı ayrı yöntemlerle yapılır.
Fason üretimde fiş nasıl kesilir?
Farklı bir akış gerekir; fason üretim takibi yazısına bakabilirsiniz.
Üretim fişi, stok ve maliyet verisinin üretim tarafındaki tek kaynağı. Kesilmeyen her fiş, iki ayrı kaydı birden bozuyor.
Fişi üretimin tamamlandığı gün kesin. Geciken kayıtlar hafızaya dayanmaya başlıyor ve hata oranı hızla artıyor.
Reçeteden gelen miktarları da gerçek tüketime göre düzeltin; körü körüne kabul edilen öneriler stok farkı üretiyor.
Fire kaydını atlamayın. Kaydedilmeyen fire, ay sonunda açıklanamayan bir stok farkı olarak karşınıza çıkıyor.
Depo seçimini de varsayılan bırakmayın; atölye ve ana depo ayrımı, malzeme görünürlüğünün temeli.
EQLEM ekibiyle görüşerek üretim kayıt akışınızı planlayabilirsiniz.