Üretimin durmasının en yaygın nedeni makine arızası değil, malzeme yokluğudur. Üstelik bu duruşların büyük kısmı önceden görülebilirdir.
Sorun genellikle iletişimde yaşanır. Üretim planı bir yerde, satınalma başka bir yerde çalışır ve ikisi ancak malzeme bittiğinde konuşur.
Bu yazıda üretim planından malzeme ihtiyacının nasıl çıkarılacağını, sipariş tetiğini, tedarik süresi hesabını ve kritik seviye kurgusunu anlattık.
İçindekiler
Kopukluğun maliyeti
Malzeme yokluğundan doğan duruşun maliyeti, yalnızca kaybedilen üretim saatinden ibaret değildir.
Acil sipariş verilir ve normalden pahalıya alınır. Hızlı teslimat için ek nakliye ücreti ödenir.
Üretim planı değişir ve diğer işler ertelenir. Bu, zincirleme gecikme üretir.
Müşteri teslimatı geciktiğinde ise itibar kaybı yaşanır ve bu maliyet hiç hesaplanmaz.
Bu zincirin tamamı, önceden görülebilen bir ihtiyaçtan doğar; görünürlük tek başına çoğunu önler.
İhtiyaç hesabı
İhtiyaç hesabı, üretim planı ile reçetenin birleştirilmesinden çıkar ve basit bir çarpma işlemine dayanır.
Planlanan mamul miktarı, reçetedeki birim tüketimle çarpılır. Sonuç, o malzemeden gereken toplam miktardır.
Aynı malzeme birden fazla mamulde kullanılıyorsa, tüm ihtiyaçlar toplanmalıdır. Ayrı ayrı bakmak yanıltıcıdır.
Fire payı da hesaba dahil edilmelidir; aksi halde ihtiyaç sürekli eksik çıkar.
Reçete yapısını ürün reçetesi yazısında ele aldık.
Mevcut stokla karşılaştırma
Hesaplanan ihtiyaç, tek başına sipariş miktarı değildir. Mevcut stok ve bekleyen siparişler düşülmelidir.
Mevcut stok, ana depo ve atölye deposunun toplamıdır. Yalnızca birine bakmak eksik sipariş üretir.
Yolda olan siparişler de dikkate alınmalıdır. Aksi halde aynı malzeme iki kez sipariş edilir.
Başka üretimlere rezerve edilmiş miktarlar varsa, bunlar da düşülmelidir.
Bu hesap sonucunda kalan eksik, gerçek sipariş ihtiyacını verir.
Tedarik süresi hesabı
Ne kadar sipariş verileceği kadar, ne zaman verileceği de kritiktir. Bunu tedarik süresi belirler.
Tedarik süresi, siparişin verilmesinden malzemenin kullanıma hazır hale gelmesine kadar geçen süredir.
Bu süreye nakliye, gümrük ve kabul kontrolü de dahildir. Yalnızca tedarikçinin verdiği süreye bakmak yanıltıcıdır.
Süreler malzeme ve tedarikçi bazında farklıdır ve gerçek verilerden çıkarılmalıdır.
Gerçekleşen sürelerin izlenmesi, tedarikçi değerlendirmesine de girdi olur.
Kritik seviye kurgusu
Her üretim planı önceden bilinmez. Bu nedenle kritik seviye uyarıları, plan bazlı hesabı tamamlar.
Kritik seviye, tedarik süresi boyunca tüketilecek miktar ile emniyet stoğunun toplamıdır.
Emniyet stoğu, tüketim dalgalanmasını ve tedarik gecikmesini karşılamak için tutulur.
Kritik ve az bulunan malzemelerde emniyet stoğu yüksek tutulmalıdır; kolay bulunanlarda düşük yeterlidir.
Seviye belirleme yöntemini kritik stok seviyesi yazısında anlattık.
Satınalma tetiği
İhtiyaç tespit edildikten sonra satınalma sürecinin başlaması gerekir. Bu geçiş otomatikleştirilebilir.
Kritik seviyenin altına düşen malzemeler için satınalma talebi otomatik oluşturulabilir.
Talebin siparişe dönüşmesi ise onay gerektirmelidir. Tam otomatik sipariş, kontrolsüz alım riski üretir.
Talep üzerinde önceki alım fiyatı ve tedarikçi bilgisi görünmelidir; bu, karar süresini kısaltır.
Onay akışını satınalma onay akışı yazısında ele aldık.
Sipariş miktarı kararı
Sipariş miktarı, yalnızca eksik miktara göre belirlenmez. Başka etkenler de devreye girer.
Tedarikçinin minimum sipariş miktarı, alt sınırı belirler. Bunun altında sipariş verilemez.
Miktar iskontoları, daha fazla almayı ekonomik kılabilir. Ancak bu, sermaye bağlar ve depo yeri gerektirir.
Raf ömrü olan malzemelerde aşırı alım, fire riskini artırır ve tasarrufu ortadan kaldırır.
Bu dengelerin malzeme bazında değerlendirilmesi gerekir; tek bir kural tüm kalemler için uygun olmaz.
Bekleyen siparişleri izlemek
Sipariş verilmiş olması, malzemenin geleceği anlamına gelmez. Açık siparişlerin izlenmesi gerekir.
Teslim tarihi yaklaşan siparişler için tedarikçiyle teyit alınmalıdır. Son gün öğrenilen gecikme, üretimi durdurur.
Kısmi teslimatlar da izlenmelidir; eksik gelen miktar, planlamayı doğrudan etkiler.
Gecikmelerin kaydedilmesi, tedarikçi performansının ölçülmesini sağlar.
Açık sipariş takibini açık sipariş takibi yazısında ele aldık.
Haftalık planlama rutini
Malzeme planlaması, düzenli bir rutine bağlandığında çok daha güvenilir çalışır.
Haftalık toplantıda önümüzdeki dönemin üretim planı gözden geçirilir ve malzeme ihtiyacı çıkarılır.
Ardından kritik seviyenin altındaki malzemeler kontrol edilir ve talepler oluşturulur.
Bekleyen siparişlerin durumu da bu toplantıda teyit edilir.
Üretim ve satınalma sorumlularının aynı masada olması, kopukluğu ortadan kaldıran en etkili adımdır.
Dikkat edilecek noktalar
Hesabın güvenilirliği, stok verisinin doğruluğuna bağlıdır. Yanlış stok, yanlış sipariş üretir.
Reçetelerin güncel olmaması da aynı sonucu doğurur; eskimiş bir reçete yanlış ihtiyaç hesaplar.
Tedarik sürelerinin iyimser tutulması, en sık yapılan planlama hatasıdır.
Emniyet stoğunun tüm malzemelerde yüksek tutulması ise gereksiz sermaye bağlar.
İşlemler satınalma modülünde yürür ve üretim planıyla birlikte çalışır.
Sık sorulanlar
İhtiyaç hesabı otomatik yapılabilir mi?
Reçete ve plan verisi varsa hesap üretilebilir; sipariş kararı onaya bağlı kalır.
Çok seviyeli reçetelerde nasıl çalışır?
Hesap kademeli ilerler; önce ara ürün ihtiyacı, ardından onun hammadde ihtiyacı çıkarılır.
Emniyet stoğu nasıl belirlenir?
Tüketim dalgalanması ve tedarik gecikmesi geçmişinden çıkarılır; malzeme bazında farklılaşmalıdır.
Mevcut ERP sistemiyle birlikte çalışır mı?
Çalışır; senkron kurgusunu ERP senkronu yazısında ele aldık.
Üretim ve satınalma arasındaki bağ, malzeme kaynaklı duruşların büyük kısmını ortadan kaldıran basit bir kurgu.
İhtiyaç hesabına mevcut stok ve yolda olan siparişleri de dahil edin; eksik hesap, mükerrer sipariş üretiyor.
Tedarik sürelerini gerçek verilerden çıkarın. İyimser süreler, planlamanın en sık kırıldığı nokta.
Emniyet stoğunu da malzeme bazında farklılaştırın; her kaleme aynı payı vermek gereksiz sermaye bağlıyor.
Haftalık planlama toplantısını da kurun; üretim ve satınalmayı aynı masaya oturtmak en etkili adım.
EQLEM ekibiyle görüşerek malzeme planlama kurgunuzu oluşturabilirsiniz.